محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )

58

تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )

را ريزه كرده ، با روغنى كه خواهند مخلوط نموده ، در پيالهء چينى و مانند او گذاشته ، پياله را در آب جوشناك گذارند و بر هم زنند تا همه حل گردد و هرگاه حل فقط و سيلان عنبر و زفت و غيره مطلب باشد ، بدون روغن در پيالهء مضاعف گذارند تا سايل گردد . دستور گرفتن روغن تخم مرغ : به دستورى كه زردهء تخم مرغ پخته را در تابه به حدى بر هم زنند كه قريب به سوختن شود ، پس افشرده ، روغن گيرند و طريقى كه به قرع و انبيق گرفته مىشود در طريق پنجم مذكور است . دستور گرفتن روغن گوگرد : جهت درد مفاصل و مواد بارده ، نافع و محلّل و ملطّف قوى است و صابغ سطح ظاهر اول است به لون رابع و گويند در اعمال طريق پنجم دخل عظيم دارد . گوگرد صاف شفاف را نرم سائيده و در قدح مطيَّن كرده و بر روى آتش نرمى گذاشته ، به شير تازه تسقيه كنند تا دو چندان يا سه چندان او را جذب كند پس در كفچه آهنى لوله دار كرده و بر افروزند و اندك كج نگاه دارند تا روغن از لوله كفچه داخل ظرف ديگر گردد و بايد بعد از بر افروختن گوگرد ، كفچه را بر روى شعله بدارند تا آسان بچكد . عرق قنه : جهت تحليل رياح و تقويت اعضاى رئيسه و معده ، نافع و از عطرياتِ مشهوره است : بهار سنجد ، بهار نارنج ، نارنجك [ شيرازى ] دواله ، صندل سفيد ، ريشهء و الا ، حسن لبه ، سنبل الطيب ، بيخ سنبل ، سعد - كه طپلاق گويند - ، عود قمارى ، ميعهء سايله ، بهار انگور ، علف هندى ، سوسنبر ، پوست نافهء مشك ، به قدرى كه مقدور باشد در عرق بهار و گلاب و عرق صندل و امثال آن به قدرى كه چهار انگشت بر سر آيد خيسانيده ، عرق بكشند و در دهن نيچه ، عنبر ببندند و بر قابله قدرى مشك بپاشند . دستور گرفتن تيزآب فاروقى : كه مستعمل ضرابيان است و جدا كنندهء طلا و نقره است كه با هم مخلوط شده باشند چون گداخته در او ريزند و بايد سه چندان مغشوش باشد و در زجاج مطيَّن به آتش نرم بجوشانند ، پس [ قطعه ] مس در او اندازند نقره از طلا جدا شود و بالا آمده و بر مس ملصق گردد و طلاى خالص ته نشين مىگردد و در امور معالجات جهت بردن گوشت زياد و بهق و حكّه و جربِ غير متقرح و رفع آثار جلد ، مستعمل است و در بعضى اعمال طريق پنجم به غايت مؤثر است و زاج لارى كه زاج سياه گويند - آن چون اشياء را سياه مىكند از اين جهت به اين اسم مىخوانند و الّا رنگ او